Włoski udział na froncie wschodnim podczas II wojny światowej
Włoski udział na froncie wschodnim II wojny światowej rozpoczął się wkrótce po ataku Niemiec na Związek Radziecki, który miał miejsce 22 czerwca 1941 roku. Benito Mussolini, pragnąc wykazać solidarność z III Rzeszą oraz innymi państwami Osi, rozkazał przygotowanie kontyngentu wojskowego, którego celem była walka z Armią Czerwoną. Udział Włoch w tej wojnie trwał do 1943 roku i obejmował dwie główne jednostki: Włoski Korpus Ekspedycyjny w Rosji oraz Włoską Armię w Rosji. Obie te formacje odegrały znaczącą rolę na froncie, jednak poniosły ogromne straty, które miały wpływ na dalsze losy Włoch w czasie wojny.
Włoski Korpus Ekspedycyjny w Rosji
Formowanie Włoskiego Korpusu Ekspedycyjnego (C.S.I.R.) rozpoczęło się kilka dni po niemieckim ataku na ZSRR. Do korpusu włączono trzy dywizje stacjonujące w północnych Włoszech: 9. Dywizję Piechoty „Pasubio”, 52. Dywizję Piechoty „Torrino” oraz 3. Dywizję Szybką „Celere” im. Księcia Amadea d’Aosty. Siły te zostały dodatkowo wzmocnione oddziałami zmotoryzowanymi oraz inżynieryjno-saperskimi i liczyły około 62 tysięcy żołnierzy. Już w lipcu do korpusu dołączyły siły lotnicze, składające się z 92 samolotów różnych typów.
Początkowo korpus został przydzielony jako odwód 11 Armii, a następnie podporządkowany 1 Grupie Pancernej pod dowództwem Ewalda von Kleista. W trakcie bitwy o Kijów dywizja „Pasubio” osłaniała prawe skrzydło 17 Armii, a pozostałe dywizje uczestniczyły w walkach pod Dniepropetrowskiem. W październiku 1941 roku Dywizja Szybka brała udział w starciach o Stalino (dzisiejszy Donieck). Niestety, sytuacja uległa zmianie, gdy Armia Czerwona wyparła Niemców z Rostowa, co skłoniło włoskie siły do przejścia do obrony.
Włoska Armia w Rosji
W lipcu 1942 roku Mussolini zdecydował o zwiększeniu liczebności włoskiego kontyngentu w Rosji, scalając wszystkie oddziały we Włoską Armię w Rosji (ARMIR), znaną również jako 8 Armię. Do jednostek włoskich dołączono 2. Dywizję Piechoty „Sforzesca”, 3. Dywizję Piechoty „Ravenna” oraz 5. Dywizję Piechoty „Cosseria”. W ramach tego zwiększenia sformowano również Korpus Alpejski z czterema dywizjami strzelców alpejskich oraz jedną dywizją piechoty.
Siły ARMIR liczyły około 229 tysięcy żołnierzy, a dowództwo nad nimi objął Italo Gariboldi. Po rozpoczęciu operacji Fall Blau przez Niemców latem 1942 roku, włoskie jednostki zostały skierowane do obrony linii Donu. Sytuacja wydawała się stabilna do momentu rozpoczęcia przez Sowietów operacji „Uran” 19 listopada, która wymierzona była w pozycje rumuńskie sąsiadujące z włoskimi.
Bitwa o Stalingrad i jej konsekwencje
Po zniszczeniu armii rumuńskiej przez Armię Czerwoną, włoskie jednostki znalazły się pod ogromnym naciskiem. Zaczęło się radzieckie natarcie na pozycje włoskie, które miało miejsce od grudnia 1942 roku i doprowadziło do ogromnych strat wśród żołnierzy ARMIR. Warunki zimowe oraz problemy z zaopatrzeniem tylko pogorszyły sytuację.
Podczas ofensywy radzieckiej wiele jednostek włoskich zostało zmuszonych do odwrotu lub całkowicie zniszczonych. Ogólne straty ARMIR od grudnia 1942 do stycznia 1943 wyniosły około 84 tysięcy żołnierzy zabitych, rannych lub wziętych do niewoli. Tylko nieliczne oddziały zdołały się wycofać i dotrzeć do nowej linii frontu.
Ewakuacja i zmiany społeczne we Włoszech
Na początku 1943 roku pozostałości ARMIR zaczęto wycofywać z frontu i przenosić do rejonu Niżyn – Homel. Ewakuacja trwała aż do maja tego samego roku. Ogromne straty poniesione przez włoską armię wpłynęły na postrzeganie Mussoliniego i jego reżimu przez społeczeństwo włoskie. Wzrastała niechęć wobec dyktatora, co ostatecznie przyczyniło się do jego odsunięcia od władzy jeszcze w tym samym roku.
W latach 1943–1945, kiedy istniała Włoska Republika Socjalna, udział Włoch na froncie ograniczył się praktycznie do służby jednego pułku medycznego oraz nielicznych jednostek zabezpieczających i tyłowych.
Kultura masowa a temat włoskiego udziału
Zainteresowanie włoskim udziałem na froncie wschodnim znalazło swoje odbicie również w kulturze masowej. W 1964 roku powstał radziecko-włoski dramat filmowy „Oni szli na Wschód”, który ukazuje wydarzenia wojenne z perspektywy włoskich żołnierzy. Tego samego roku nakręcono polską komedię filmową „Giuseppe w Warszawie”, przedstawiającą losy włoskiego dezertera biorącego udział w agresji na Związek Radziecki.
Zakończenie
Włoski udział na froncie wschodnim II wojny światowej był skomplikowanym i tragicznym rozdziałem historii tego kraju. Mimo początkowych
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).